Cosima List en Richard Wagner (1870)

Cosima, Siegfried en Richard.( 1874)

Richard Wagner ( 1813 - 1883)

Buste " Richard Wagner " ontwerp Marcel Antheunis 1983

Biografie.

Al honderde keer is het leven van Wagner beschreven, zijn leven was gevuld met boeiende gebeurtenissen. Vluchten voor zijn schuldeisers, vluchten voor ingenomen politieke standpunten, passionele romances en liefdes, armoede en rijkdom dit alles liep als een rode draad door zijn leven.

Zijn jeugd.

Hij werd geboren op 22 mei 1913 te Leipzig. Was het negende kind van Carl Friedrich Wagner, die een bediende was bij de politie van Leipzig. Zijn moeder was Johanna Rosine Paetz een dochter van een bakker. Zijn vader zou zes maand na de geboorte van Richard sterven door tyfus. Zijn moeder hertrouwde met Carls vriend in 1814 de acteur en toneelschrijver Ludwig Geyer. Zij verhuisden naar Dresden. Tot zijn veertiende dacht Richard dat Ludwig Geyer zijn biologische vader was. Geyers liefde voor het theater werd doorgegeven aan zijn stiefzoon want Wagner trad regelmatig op met zijn stiefvader. In 1820 werd hij ingeschreven bij pastoor Wetzels school in Possendorf in de buurt van Dresden, waar hij zijn eerste pianolessen  en latijn kreeg. Na de dood van zijn stiefvader in 1821 werd hij naar de kostschool gestuurd op kosten van zijn stiefvaders broer. Al van zijn negende had Wagner de ambitie om toneelstukken te schrijven. Zijn eerste creaties stonden nogal onder invloed van Carl Maria Von Weber, Shakespeare en Göethe . In 1826 was hij vast besloten zich op de muziek te storten. Toen  zijn familie terug in Leipzig ging wonen ,kreeg Wagner zijn eerste lessen in harmonie tussen 1828 en 1831 van Christan Gottlieb Müller. In 1828 hoorde hij voor het eerst Beethovens 7de symfonie en enkele maanden later de 9de en Beethoven werd zijn belangrijkste inspiratiebron, tijdens zijn jeugdperiode.

In het begin twijfelde hij tussen literatuur en toneelkunst. Zijn levenswerk zou een verbinding tussen beide gebieden van de kunst worden. Van zijn jeugdwerken  zullen alleen " Die Feeën " en " Rienzi " het podium halen, " Das Liebesverbot " en " Die Hochzeit " hebben nooit het toneel bereikt.

Zijn dirigentenloopbaan.

Het begin van zijn dirigentenloopbaan  voerde Wagner naar Maagdenburg, Königsberg en Tiga. Hij was toen 26, toen hij zich van de beperktheid van zijn omgeving bewust werd en het besluit nam om daarvoor te vluchten, en zo scheept hij zich met zijn vrouw Minna en zijn hond ( zijn liefde voor dieren was één van zijn schoonste trekken in zijn karakter) in aan boord van een zeilschip, dat van de Oost-zee en over het kanaal naar England voer. De ervaring van deze stormachtige zeereis werd nog verdiept door de lectuur van de Sage " Der Fliegende Holländer " in de versie van Heine. Na een kort oponthoud in Engeland komt Wagner in  Frankrijk terecht. 

Te Parijs begint voor hem een moeilijke bittere tijd, die voor de rest van zijn leven een barrière zou slaan tussen hem en de in die tijd heersende operaleiding van de Franse hoofdstad. Wagner moet ondergeschikte muzikale arbeid verrichten  maar daarmee kan hij  zich niet de financiële middelen verschaffen om geen honger te leiden. Van uitvoering van zijn eigen werken was er geen sprake. 

In 1842 zou zich de mogelijkheid voordoen in Dresden , op aanbeveling van Meyerbeer, die er zijn " Rienzi " aannam. Het succes van deze opvoering op 20 oktober 1842 was zo groot dat enige weken later de première van de in Parijs voltooide " Der Fliegende Holländer " kon volgen. Nu scheen Wagners toekomst verzekerd , vooral omdat toen het theater hem de eervolle betrekking van " Hofkapelmeister " aanbood.

Wagner was niet de man voor een gevestigde positie, voor een rustige ontwikkeling had hij geen tijd. Hij was een onrustige natuur, door zijn grenzeloze eerzucht was er in het theater geen enkele plaats waarmee hij tevreden kon zijn . Hij componeerde " Tannhäuser " een opera die ook grote belanstelling kende. Velen voelden de vernieuwing in de muziek, maar het was het noodlot van Wagner, altijd en overal polemieken te ontketenen en naast geestdriftige aanhangers ook van haat vervullende vijanden te hebben. Met " Lohengrin ", ook nog in Dresden gecomponeerd, schreef hij de Duitse romantische opera die waarschijnlijk al het meest is uitgevoerd. Het heeft heel lang geduurd voor hij zelf dit werk in een theater heeft kunnen zien. Want ondertussen  was in het voorjaar van 1849 de revolutie, die half Europa door elkaar schudde, ook in Dresden aangebroken. Wagner was politiek geëngageerd en door de persoonlijke  vriendschap met enige anarchisten en rebellen, en vooral door zijn eigen overtuiging er dicht bij betrokken . Na de mislukte revolutie en  ook om een aanhouding te vermijden, waarin hij als een " Politisch gefärliches subject " werd beschouwd, moest hij zich door te vluchten in veiligheid stellen. Hij nam de vlucht naar Weimar, waar hij de partituren  van " Lohengrin " ter beschikking stelde van Liszt, die het werk op 28 augustus 1850 in het hoftheater van Weimar voor het eerst zou dirigeren.

Liszt bezorgde hem een vals paspoort en zo kon hij op 28 mei 1849 vluchten naar Zurich in Zwitserland. Dit land zou voor vele jaren zijn thuis worden. Zijn eerste werk bestond hierin de leiding van enige concerten voor zijn rekening te nemen, samen met een reeks literair-muzikale geschriften, vaak van polemisch karakter, ten dele ook om zijn artistieke toekomstplannen vast te leggen. Hij hield daarin steeds sterker aan op het " muziekdrama " de volledige versmelting van woord en toon, hij droomde van een " Gesamtkunstwerk ". Dat zijn ideeën op een Duits-nationale grondslag berusten, sprak voor zich, maar hij leidde steeds af van het  Hellenistische drama, in de verwezelijking waarvan hij het hoogst bereikbare doel zag.

Zijn Zwitserse periode (1850-1858).

Na een verblijf van vijf jaar in Zwitserland ontwaakt opnieuw zijn muzikale scheppingskracht. Hij werpt zich op zijn werk dat hem reeds jaren voor ogen stond en dat in zijn fantasie steeds grotere afmetingen had aangenomen.

Wat aanvankelijk als " Siegfrieds Tod " voor een avond was opgezet, groeide spoedig uit, mede doordat het voorafgaande werk " Der junge Siegried " er bij betrokken werd, tot een werk voor vier avonden " Der Ring Des Nibelungen " aan. Hij zou er uiteindelijk meer dan twintig jaar aan werken. De eerste delen " Das Rheingold " en " Die Walküre " ontstonden in Zurich tussen 1851 en 1853. Het derde deel " Siegfried " werd afgebroken, daar er een nieuw plan bij Wagner opkwam. Of het nu de idylle met Mathilde Wesendonck is geweest of andere wensen of nieuwe ideeën een belangrijke rol hebben gespeeld weet men niet, maar hij begint aan een nieuw werk " Tristan und Isolde ". Dit grote muzikale liefdesdrama groeide in de woning van Wagner, grenzend aan de villa van de Wesendoncks. Ook in die tijd tussen 1857 en 58 dateren  de liedrecyclus, de sonate " Für Mathilde Wesendonck "op tekst van gedichten van haar. Algemeen worden deze liederen voor zang en piano aanzien als een studie voor zijn Tristan und Isolde.

Hij werkte hartstochtelijk aan deze nieuwe verwezenlijkingen . Maar die nieuwe werkelijkheid van het dagelijkse leven verstoorde de rust in het "Asyl ", zo noemde Wagner het huis, rukte hem weg van de zijde van Mathilde en dwong hem opnieuw op de vlucht.

Venetië was ditmaal zijn toevluchtsoort, waar in een oud paleis de tweede akte van " Tristan und Isolde " het licht zag, de derde en laatste akte werd terug gecomponeerd in Luzern, nadat Wagner naar Zwitserland was terug gekeerd. Plannen voor de uitvoering ervan werden wel gemaakt maar leden schipbreuk door de slechte financiële toestand, zijn materiële toestand werd al langzamerhand onhoudbaar en de vlucht naar Parijs stond terug voor de deur.

In 1861 scheen er verandering in zijn materiële toestand te komen, toen hij door bemiddeling van vorstin Pauline Metternich en op bevel van de keizer een uitvoering kon versieren voor zijn " Tahnhäuser " en in de grote opera mocht opvoeren. Maar de mislukking was volkomen.

Wagners amnestie in zijn eigen vaderland vanaf 1862.

Intussen had Wagner in Duitsland eindelijk amnestie gekregen, maar ook in zijn vaderland ondervond hij teleurstelling op teleurstelling. Zijn werken werden onuitvoerbaar verklaard en zijn naam scheen in de vergetelheid te verdwijnen. Hij reisde als een opgejaagde hond met een koffer vol met partituren en bijna zonder bezittingen van stad tot stad.

Toen gebeurde in Stuttgart het wonder. In Beieren kwam een jonge, geestelijk nogal labiele koning op de troon, Ludwig II van Beieren. Hij stuurde een bode naar Wagner, voor wiens werken hij een grote bewonderaar was. Zijn vurigste wens was het werk van Wagner in zijn residentie te München te laten klinken. De mislukte overwonnen kunstenaar werd van de ene dag op de andere een triomfator. In het hoftheater van München beleefden, " Tristan und Isolde " zowel als de ondertussen gecomponeerde " Meistersinger von Nürnberg " hun eerste uitvoeringen een triomf.

Maar ook deze gelukkige periode zou niet te lang duren. Boven het hoofd van Ludwig wiens grootmoedigheid tegenover Wagner geen grenzen kende, trokken zware onweerswolken  zich samen. Het volk en zijn raadgevers kwamen steeds heftiger in opstand tegen deze kostbare vriendschap of relatie tussen de monarch en de musicus. De koning was het gedruis van de wereld al lang moe , en hij was er aan toe om af te treden, hij zou uiteindelijk op heel mysterieuze wijze verdwijnen. Maar Wagner had al besloten  om vroeger weg te gaan, terug naar Zwitserland, eigenlijk terug naar zijn tweede ballingschapsoord. In Tribschen bij Luzern, aan het vierwoudsteden meer, vestigde hij zich terug enkele jaren, ondersteund door de koning en slechts levend voor zijn scheppende arbeid.

Terug zouden twee belangrijke persoonlijkheden in zijn leven verschijnen, " Friederich Nietzsche, die zich aanvankelijk een geestdriftig aanhanger was maar tenslotte zou veranderen in Wagners meest verwoede vijand, en Cosima, de dochter van Liszt.

Door de Wezendonck affaire was de relatie tussen Wagner en diens eerste vrouw Minna volledig stuk en Minna bleef in Duitsland. Cosima was de dochter van Liszt en was gehuwd met de dirigent Hans von Bülow. De genegenheid tussen haar en Wagner werd zo groot dat zij Von Bülow, ondanks dat hij één  van de trouwste " Wagnerianen " bleef, verliet, en ze zich liet scheiden. Ze had toen al twee dochters van Wagner die door von Bülow werden erkend. Na de dood van Minna (1866) die toen al jaren in Dresden woonde, zou ze met Wagner trouwen.

Koning Ludwig II liet intussen in München de uitvoering van " Das Rheingold " en " Die Walküre " voorbereiden, maar Wagner wilde er niets van weten. In de eerste plaats achtte hij de medewerkers onvoldoende, maar bovendien had hij reeds een plan om zelf een theater te stichten, een " Festspielhaus " dat alleen zijn eigen werk zou op het podium brengen. In Trischen voltooide hij zijn " Ringcyclus " met de werken " Siegfried " en " Gotterdämmerung ". Na al deze intriges met Minna en von Bülow voor de scheiding van Cosima en de relatie met de koning Ludwig II von Beieren " kreeg Wagners fortuin  een enorme impuls waardoor hij zijn eerste vrouw Minna kon onderhouden, de gerechtskosten van von Bülow kon bekostigen en zijn droom een eigen Festspielhaus in Bayreuth kon beginnen realiseren.

Op 18 juli 1870 was de scheiding van Cosima en Hans von Bülow een feit, en de bruiloft van Cosima die toen 24 jaar jonger was dan Wagner, vond plaats op 25 augustus 1870. Dit zou een huwelijk worden tot het einde van zijn leven in 1883.

Bayreuth en de heropleving 1871-76.

Wat nog nooit een kunstenaar had verwezenlijkt speelt Wagner klaar: een theater bouwen voor alleen zijn eigen werk. Het zou nog 5 jaar duren om zijn droom te realiseren. Natuurlijk met de hulp van de koning Ludwig II, wiens leven een tragisch einde zou kennen. 

Op de " groene heuvel " van de oude stad Bayreuth groeide het nieuwe theater uit tot de muziektempel van Wagner. Waar hij voor het eerst in1876 zijn " Ringsyclus  " voor het eerst in een volledige versie over een tijdsspanne van vier avonden zou uitvoeren (16-17-18-19 augustus 1876) .

Wagner vestigde er zich en bouwde er het huis waarvan hij zijn leven lang had gedroomd: tuin, groot, mooi gelegen, uitgestrekt en vol van schoonheid en comfort " Wahnfried " noemde hij het omdat zijn onrustige natuur daar voorgoed vrede had gevonden.

Zijn laatste jaren tot zijn dood 1883.

Hij zou er nog zijn  laatste meesterwerk componeren  " Parsifal " die in zijn eigen muziektempel in première zou gaan in 1882 op 26 mei. Wagner was toen al ernstig ziek. Maar tijdens de laatste uitvoering van " Parsifal " op 29 augustus zou hij op het einde van de 3de akt de dirigeerstok van de dirigent Hermann Levi nog eens overnemen om nog eens de voeling met het orkest te beleven. Na dit laatste festival reisde hij met Cosima voor de winter naar Venetië en stierf er aan een hartaanval op 69 jarige leeftijd op 13 februari 1883 bij " Ca'Vendromin Callergi " een 16de eeuws paleis aan het Canal Grande.

Wagners lichaam werd terug meegenomen naar Duitsland waar hij werd begraven in de tuin van zijn Villa " Wahnfried " in Bayreuth. Deze villa is nu een Wagner museum. 

Zijn Werk.

1) Die Feën  (1833)

2) Das Liebesverbot (1836)

3) Rienzi (1842) 

4) Der Fliegende Holländer (1843)

5) Tannhauser (1845)

6) Lohengrin ( 1850)

7) Tristan und Isilde (1865)

8) Die Meistersinger von Nürnberg (1868)

" Der Ring des Nibelungen " .

9) Das Rheingold (1851)

10) Die Walküre  (1853)

11) Siegfried ( 1876)

12) Gotterdämmerung ( 1876)

13) Parsifal ( 1882)

De Mathilde Wesendonck lieder cyclus. (1857/58) 

Wagner en vrienden 1865

Wagner en familie 1875

Richard Wagner Biografie (Richard Burton) 1983 - 1

Biografische film over het leven van Richard Wagner gespeeld door Richard Burton opname 1983 DEEL I.
7 h en 45 min. durende biografische film. Deel 1 + 2 + 3 + 4

Richard Wagner Biografie (Richard Burton) 1983 - 2

Richard Wagner Biografie (Richard Burton) 1983 - 3

Richard Wagner Biografie (Richard Burton) 1983 - 4